Vorig jaar overleed een recordaantal mensen door een ongelukkige valpartij: 5400, bijna twee keer zoveel als tien jaar geleden. Het zijn vaak tachtigplussers en mensen met dementie die door een val om het leven komen. Ook belandde vrijwel elke vijf minuten een 65-plusser op de Spoedeisende Hulp na een valongeluk. Cursussen Valpreventie voor ouderen en bewustwordingscampagnes als de Valpreventieweek moeten extra valongelukken in de toekomst voorkomen.
“De gevolgen van een val zijn enorm, zowel in persoonlijk leed als maatschappelijke zorgkosten”, stelt de preventiewebsite Veiligheid.nl. “Een valongeval heeft veel impact op de zelfredzaamheid van ouderen, het langer thuis kunnen wonen en de kwaliteit van leven. De directe medische zorgkosten van valongevallen schoten in 2020 al door de 1 miljard euro.”
Uit de nieuwste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek over 2021 blijkt dat de stijging van het aantal fatale vallen samengaat met een stijging van het aantal ouderen in de bevolking. Het zijn vooral ouderen die overlijden door een accidentele val: 43 procent was tachtiger en 36 procent was negentig jaar of ouder. Vrouwen zijn daarbij in de meerderheid, zij zijn ook oververtegenwoordigd in deze leeftijdsgroepen.
Maar ook per duizend inwoners in een leeftijdsgroep is de toename te zien. Dat geldt het sterkst bij vrouwen van negentig jaar of ouder. In 2021 overleden 15,5 vrouwelijke negentigplussers per duizend vrouwen van deze leeftijd door een accidentele val, in 2011 waren dat er 6,7. Bij vrouwelijke tachtigers nam dit aantal toe van 1,7 overledenen naar 3,4 per duizend vrouwen in deze leeftijdsklasse. Ook bij mannen is de grootste toename bij negentigplussers te zien: het steeg van 7,6 per duizend mannelijke negentigplussers in 2011 naar 13,1 per duizend in 2021. Sinds 2020 is het sterftecijfer aan accidentele val bij 90-plussers hoger bij vrouwen dan bij mannen.
Ziekten
Overlijden door een accidentele val hangt niet alleen samen met een hoge leeftijd, maar ook met bepaalde ziekten. Vooral bij mensen met dementie of een andere zogenaamde degeneratieve aandoening (de ziekte van Alzheimer, de ziekte van Parkinson of multiple sclerose) stijgt het aantal fatale vallen. In 2021 hadden 4 op de 10 mensen die aan een accidentele val overleden een van deze aandoeningen als onderliggende dan wel bijdragende doodsoorzaak.
6 op de 10 mensen die in 2021 overleden door een accidentele val ontvingen langdurige zorg vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz), van wie de meesten in een instelling zoals een verpleeghuis woonden. Dat zijn relatief vaak, en in toenemende mate, mensen die dementie of een andere degeneratieve aandoening hebben. Vooral bij mensen die Wlz-zorg in een instelling ontvangen, is het aantal sterfgevallen door een accidentele val toegenomen. In 2015 werd 3 procent van alle overlijdensgevallen in instellingen veroorzaakt door een val, hierbij hadden 4 op de 10 een degeneratieve aandoening. In 2021 is dat opgelopen naar ruim 5 procent en hadden 6 op de 10 een dergelijke aandoening. Bij mensen die thuis wonen en Wlz-zorg ontvangen, was deze toename van overlijdens door een val kleiner (van 3 naar 4 procent). In de overige bevolking is geen stijging te zien, en is sinds 2015 jaarlijks rond de 2 procent van de sterfgevallen toe te schrijven aan een accidentele val.
Valpreventie
Een op de drie 65-plussers heeft een verhoogd valrisico, volgens Veiligheid.nl. Hiervan komt 10 procent jaarlijks na een val op de Spoedeisende Hulp, dit zijn ruim 280 ouderen per dag. “Valpreventie begint met een tijdige signalering van een verhoogd valrisico. Dit kan al door het stellen van twee vragen. In het coalitieakkoord is dan ook een stevige ambitie geformuleerd in het opsporen, screenen en deelname van ouderen aan effectieve valpreventieve beweegprogramma’s. VeiligheidNL vindt het essentieel dat gemeenten en zorgverzekeraars samenwerken en de drie onderdelen van valpreventie samen breed en systematisch organiseren.”
In de jaarlijkse Valpreventieweek werkt VeiligheidNL samen met landelijke partners en lokale zorgprofessionals aan meer kennis en bewustwording over valpreventie. “De eerste stap om valongevallen te voorkomen is het identificeren van ouderen met een verhoogd valrisico en hierover met hen in gesprek te gaan. Dat is niet altijd makkelijk. Ouderen zien vaak niet het belang om tijdig aan valpreventie te werken. Om professionals te ondersteunen bij het voeren van gesprekken over valpreventie heeft VeiligheidNL een online cursus ontwikkeld waarin op een interactieve manier de weerstanden en motieven van ouderen aan bod komen. Zo zorgen professionals ervoor dat ouderen écht gemotiveerd zijn om met de adviezen aan de slag te gaan.”
De Valpreventieweek wordt volgend jaar door heel Nederland gehouden van 2 tot en met 8 oktober 2023.
Letselschade
Behalve vallen door ziekte of ouderdom, komt het ook nog vaak voor dat mensen uitglijden, struikelen en vallen door het toedoen of juist nalaten van anderen. Het lijken vaak banale ongelukken, maar ze kunnen een enorme impact hebben op slachtoffers, ernstig letsel opleveren, en eventueel ook forse schadeclaims voor wie voor het letsel verantwoordelijk is. Vallen op het werk, op straat, over een pas gedweilde vloer in de supermarkt omdat er geen dweilbordje stond: het is lang niet altijd je eigen schuld, of gewoon puur pech of toeval. Vaak is er wel degelijk iemand juridisch gezien verantwoordelijk, en dus aansprakelijk te stellen. Het slachtoffer heeft dan recht op een vergoeding van zijn letselschade.
Foto waarschuwingsbord: JBL&G.
Auteur: Ron Hooijenga, communicatieadviseur JBL&G.
Wilt u dit artikel delen?
