Autogordels om: we doen het al bijna vijftig jaar haast automatisch. Bij de invoering van de zogeheten gordelplicht in 1975 hoefde het alleen voorin de auto nog maar, twintig jaar later waren ook de passagiers op de achterbank aan de beurt. Nog weer later, pas in deze eeuw, verschenen ook de eerste veiligheidsriemen in lijnbussen en touringcars, en geldt ook daar sindsdien de gordelplicht. Wie weleens in een bus zit, weet dat vrijwel niemand zich daarom bekreunt.
Gordelplicht voor lijnbussen en touringcars
De verplichting tijdens de rit een autogordel te dragen, geldt voor de voorste stoelen in personenauto’s al vanaf juni 1975. Daar was toen zoveel politieke heisa aan voorafgegaan, dat de op zich logische verplichting dat ook passagiers op de achterbank een gordel dragen, er pas in april 1992 achteraan kwam. Passagiers in bussen werden nog langer aan hun lot overgelaten: pas nadat sommige bussen in plaats van 80 ook 100 kilometer per uur mochten rijden, werd een gordelplicht voor lijnbussen en touringcars ingevoerd. Of elke passagier zich daaraan houdt, is zeer de vraag.
“We hebben er domweg gewoon geen zicht op, letterlijk en figuurlijk: de chauffeurs zien het zelf heel slecht of mensen hun gordel omdoen. En er zijn ook nog geen cijfers of signalen van, sinds onze QLiners in 2019 met 100 kilometer per uur op de snelweg gingen rijden,” stelt Bonnie Wiersma van QBuzz Groningen en Drenthe.
“Elke passagier er bij het instappen door de buschauffeur op laten wijzen dat hij of zij een gordel om moet doen, is in de praktijk natuurlijk niet haalbaar. Wel staat de gordelplicht omschreven op de informatieschermen in de bus, zijn er stickers die je erop attenderen, en zie je natuurlijk ook de gordels zelf zitten. Het kán je dus eigenlijk niet ontgaan. Maar dan nog is het ieders eigen verantwoordelijkheid die gordel dan ook om te doen. Maar of dat bij elk ritje door iedere passagier ook echt gedaan wordt, blijft natuurlijk de vraag, we weten het eerlijk gezegd gewoonweg niet. Af en toe zijn er OV BOA’s in de bus die erop zouden kunnen letten. Maar ja, als je die ziet instappen kun je je gordel ook nog gauw even omdoen natuurlijk …”
‘Autogordels: vast en zeker’
Zonder gordel in een auto of een bus gaan zitten kan je niet alleen een bekeuring van 149 euro opleveren, het kan je ook je leven of gezondheid kosten. Al bij de invoering van de gordelplicht in de jaren zeventig rekende de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) voor, dat de kans op dodelijk letsel bij een ongeluk bij gebruik van een autogordel met ruim 60 procent afneemt, de kans op ernstig letsel met zeker 30 procent. Mensen die bij een ongeluk uit de auto geslingerd worden, overlijden driemaal zo vaak als mensen die in de auto vastgebonden blijven door de gordels. Mede daarom werd destijds meteen al geadviseerd dat de gordelplicht ook voor de passagiers achterin een auto zou moeten gelden. Dat duurde echter nog tot in de jaren negentig.
Er was in de jaren zeventig al veel verzet geweest tegen de beoogde invoering van de gordelplicht voor de voorste stoelen in auto’s. Onder het motto ‘vrijheid blijheid’ wilden autorijders niet ‘belemmerd’ worden door strakke riemen, de gordelplicht werd zelfs gezien als inbreuk op de mensenrechten. Toch vielen er in het rampjaar 1972 bijvoorbeeld maar liefst 3000 doden in het verkeer. De verplichte valhelm voor opzittenden van brommers en motoren kwam er, net als de verplichte gordels voorin auto’s, al werd er tegen beide maatregelen felle strijd tegen gevoerd door tegenstanders. Veilig Verkeer Nederland moest er jarenlange, peperdure campagnes tegenaan gooien om het grote publiek van het nut en de levensreddende eigenschappen van helm en gordels te overtuigen. Ouderen herinneren zich ongetwijfeld nog de slogan: “Autogordels: vast en zeker”.
Geen gordel? Geen zitplaats
De eerste autogordels waren er overigens al in de jaren vijftig, waarbij de Amerikaanse Ford-fabrieken de primeur hadden met een heupgordel. De driepuntsgordel zoals we die nu nog steeds kennen, werd in 1958 op de markt gebracht door Volvo. Begin jaren zeventig kwam Mercedes met de gordelspanners, waarmee de gordels bij een botsing strak aangesnoerd worden. De gordelplicht geldt vanaf 1975 voor de bestuurders en bijrijders van vrijwel alle auto’s, behalve voor invaliden en kleine mensen met een ontheffing, chauffeurs van bezorgdiensten, en taxichauffeurs die in hun auto ritten contant afrekenen. Zij moeten ‘beducht zijn op overvallen door passagiers en daarom zouden gordels de taxi-overvallen in de hand kunnen werken’, aldus de toelichting destijds. De huidige Uber-chauffeurs die niet met cash werken, moeten dus ook gewoon in de riemen. Fun fact: wie achteruit rijdt, hoeft geen gordel om.
In 2008 werden de bepalingen rond de gordelplicht voor het laatst aangepast en aangescherpt. Sindsdien mogen er niet meer personen in een auto worden vervoerd dan er gordels zijn. Op stoelen waar geen gordel is, mag niemand zitten. Twee mensen in één gordel is ook taboe. Dikke winterkleding onder de gordel wordt ten zeerste afgeraden, aangezien die de werking van de gordelspanners funest kan beïnvloeden, met ernstige verwondingen tot gevolg.
Notoire ‘gordelzondaars’
Ondanks bijna een halve eeuw gordelplicht zien reddingswerkers, ambulancepersoneel, brandweer en politie helaas ook nog vrijwel wekelijks wat er gebeurt wanneer je géén gordel draagt en een ongeluk krijgt. Afgelopen juni nog toonde een Brabants onderzoek aan dat van de 119 automobilisten en passagiers die in die provincie in 2018 en 2019 verongelukten, er zeker 44 geen riem om hadden. Van hen zaten er 24 achter het stuur en waren er 20 passagier. Negentien van hen werden uit het voertuig geslingerd door de klap van het ongeluk.
Bij de notoire ‘gordelzondaars’ zou het volgens ander onderzoek voornamelijk gaan om jongeren onder de 24, die zich onsterfelijk achten, zich verzetten tegen de regels, en het niet dragen van een autogordel blijkbaar zien als iets baldadigs of zelfs heldhaftigs. Velen droegen helemaal geen gordel, of deden hem gewoon achter de rug vast om van het gepiep van de gordelverklikker af te zijn. Soms werd zelfs na een ongeluk een losse gesp gevonden waarmee het geluid van die verklikker kon worden uitgeschakeld.
Behalve de dood, ernstige verwondingen en een boete van 149 euro, kan het niet dragen van een autogordel nóg een zeer nadelig gevolg hebben: gordelkorting. Klinkt als een voordeeltje, maar dat is het zeker niet. Gordelkorting wordt door de verzekeraar toegepast wanneer blijkt dat iemand bij een ongeluk geen gordel droeg, en (mede daardoor) ernstig of ernstiger gewond is geraakt. Wie geen riem omhad, wordt deels schuldig bevonden aan zijn eigen letsel, en krijgt dan slechts een deel van zijn eventuele schadevergoeding uitgekeerd. Meestal gaat het om 25 procent die in mindering wordt gebracht. Wie willens en wetens bij een overduidelijk beschonken chauffeur instapt én zijn gordel niet omdoet, kan bij een ongeluk rekenen op een gordelkorting van wel 40 procent.
Foto’s: JBL&G.
Wilt u dit artikel delen?
