Ze worden vrijwel altijd ‘fietspaaltjes’ genoemd, maar de rood-witte paaltjes, vaak midden op fietspaden, zijn er niet voor fietsers, maar juist om automobilisten van die fietspaden te weren. De Fietsersbond vindt dat automobilisten zich gewoon aan de verkeersregels en verbodsborden moeten houden, ook zonder paaltjes, en is een actie gestart om zoveel mogelijk afsluitpaaltjes te laten verwijderen. Het zou per jaar duizenden fietsongelukken en honderden gewonde fietsers schelen.
Afsluitpaaltjes in Amsterdam, zónder de vereiste ribbelmarkering. Vooral het rechter paaltje is verraderlijk, want dat verwacht je daar echt niet. Foto: JBL&G
“Nederland is bezaaid met paaltjes op het fietspad. Vaak staan ze aan het begin van een fietspad om te voorkomen dat automobilisten het fietspad als leuk doorsteekje gebruiken of er parkeren. Maar als fietser schrik je je soms wild van die paaltjes, zeker als het een beetje druk is. Mag een gemeente overal maar paaltjes neerzetten en zijn er geen voorschriften voor?”
Hiermee begon de Fietsersbond de campagne tegen gevaarlijke paaltjes op het fietspad. De oproep van de bond om ervaringen van fietsers met de paaltjes leverde een stortvloed aan meldingen van ongelukken en ellende op. De paaltjes zouden jaarlijks verantwoordelijk zijn voor naar schatting 3 procent van de geregistreerde 80.000 eenzijdige ongevallen onder fietsers. Dat resulteert in 2.400 spoedeisende hulpopnames, met bijna 1.500 ernstig gewonden (VeiligheidNL, 2019). Paaltjes zorgen jaarlijks dus voor veel ernstige ongelukken, en die hebben vaak blijvende impact.
“Zo’n paaltje heeft mij op 9 plaatsen gebroken ribben en een klaplong gekost. Door drukte op fietspad niet gezien. Blij als ze weggaan.” (Tineke, 2021). “Aan het einde van een tunneltje stond een rood-wit paaltje. Mijn man fietste schuin voor mij waardoor ik het paaltje niet zag. Met een frontale botsing waarbij ik over de kop sloeg als gevolg: bont en blauw en een gebroken been. De gemeente heeft nooit wat van zich laten horen.” (Gemmy, 2022). “Ik bleef met mijn fietstas achter het paaltje hangen en sloeg over de kop. Mijn stuur brak af en ik kreeg de stuurpen in mijn borst.” Jolanda bracht het er bepaald niet goed vanaf. “Mijn borstbeen was zwaar gekneusd en ik had overal blauwe plekken en schaafwonden. Ik kon maandenlang niet werken of auto rijden en ik kon niet fatsoenlijk lopen.” (Jolanda, 59).
Gevaar en nut
Deze getuigenissen op de actiepagina van de Fietsersbond staan niet op zichzelf. Eén aspect hebben bijna alle verhalen met elkaar gemeen: die ongelukspaaltjes hadden daar helemaal niet moeten staan. In het geval van Jolanda stelde de gemeente dat het paaltje er stond om auto’s richting het nabije bowlingcentrum te blokkeren. De vraag is altijd, of dat ‘nut’ wel opweegt tegen het gevaar van zo’n paaltje voor fietsers. Kortom: staat het ‘gevaar’ van een auto die ’s avonds illegaal wil parkeren bij het bowlingcentrum wel in verhouding tot het gevaar voor fietsers die daar de hele dag langsrijden? Jolanda weet het antwoord wel: nee, natuurlijk.
Volgens de richtlijnen van het Kenniscentrum CROW, de instantie die voorschrijft hoe wegen en infrastructuur moeten worden aangelegd, moet je een paaltje alleen plaatsen als het aantoonbaar strikt noodzakelijk is. Als fietsers hinder en gevaar door auto’s op het fietspad ervaren en er is echt geen andere oplossing voor het probleem, dan mag de wegbeheerder dus een paaltje plaatsen. Zo’n paaltje moet dan wel aan de opgestelde richtlijnen voldoen zodat het veilig is voor fietsers. Maar er worden nog steeds legio paaltjes geplaatst zonder dat daar een directe reden of noodzaak voor is, en de grote meerderheid voldoet niet aan de richtlijnen, vindt de Fietsersbond.
De bekendste en meest effectieve richtlijn is de zogeheten ‘inleidende ribbelmarkering’: ribbels op het fietspad vanaf vijf meter voor het fietspaaltje. De bedoeling is dat de trillingen de fietser waarschuwen voor naderend onheil, zodat er tijd is om bij te sturen. Ook als je achter iemand anders fietst, merk je zo hopelijk op tijd dat er iets aan de hand is. Heel veel gemeenten en andere wegbeheerders hebben echter een broertje dood aan deze richtlijn, en plaatsen doodleuk nog honderden paaltjes zónder die markering.
Letselschade verhalen
Wie met zijn fiets op een afsluitpaaltje zonder ribbelmarkering botst en letsel oploopt, heeft grote kans zijn letselschade te kunnen verhalen op de wegbeheerder, doorgaans de gemeente. Daar hebben diverse rechtbanken in het verleden al uitspraken over gedaan, waarbij die allemaal verwijzen naar de richtlijnen van CROW: ‘Met het plaatsen van een paaltje of ander obstakel midden op een pad, creëert de wegbeheerder immers willens en wetens een extra risico. De wegbeheerder moet er in dergelijke situaties alles aan doen om ongevallen te voorkomen.’ De ribbelrichtlijn is ook beslist geen nieuwigheidje: CROW kwam er al in 1993 mee, nu bijna dertig jaar geleden.
Desondanks zijn er in tal van gemeenten nog tal van paaltjes zonder die vereiste markering, stelt fietsveiligheidsdeskundige Paul Schepers van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid op de site van de Fietsersbond: “De inschatting is dat de meeste paaltjes geen ribbelmarkering hebben. Dat zie ik ook bij mij in Apeldoorn. Ik zie daar nu wel wat meer paaltjes met ribbelmarkering, maar van de 5 paaltjes die ik bij mij in de buurt ken, hebben er 4 nog geen ribbelmarkering. Ik schat in dat het in de rest van het land niet anders zal zijn.”
Volgens Schepers is het de vraag of er altijd goed wordt nagedacht over het plaatsen van fietspaaltjes. “Ieder paaltje heeft zijn verhaaltje, wordt er wel eens gezegd. Als er klachten zijn uit een buurt over auto’s op een fietspad, wordt er soms een paaltje neergezet. De gemeente maakt dan niet altijd een echte risicoanalyse. Je vraagt je af of de noodzaak tot plaatsen goed wordt afgewogen tegen de mogelijke schade die je berokkent. Ook zie je op smalle fietspaden waar echt geen auto kan komen toch fietspaaltjes staan.”
Kees Mourits, provinciaal vertegenwoordiger van de Fietsersbond in Friesland, strijdt al jaren tegen de achteloosheid waarmee de paaltjes worden rondgestrooid. “Op de route naar mijn werk kwam ik langs een plek waar elk jaar een paaltje dat niet nodig was toch weer terugkeerde. Als ik de verkeersambtenaar belde, was hij het met mij eens. Maar toch keerde het paaltje terug. Hoe gaan die dingen? In de winter worden veel paaltjes weggehaald zodat de veegwagentjes over het fietspad kunnen. En in het voorjaar keren ze weer terug, ook al heeft de verkeersambtenaar anders besloten. In de praktijk zie je dat Jan en Dirk van Onderhoud en Beheer gewoon rondrijden met hun busje en naar eigen inzicht paaltjes plaatsen. Mensen kennen elkaar in kleine gemeenten en vragen Dirk of hij het paaltje gewoon even terug kan zetten. De verkeersambtenaar heeft niet altijd grip op Dirk.”
Melden en stickers plakken
De Fietsersbond is er nu klaar mee, en roept de leden en alle andere fietsers in Nederland op wat aan gevaarlijke paaltjes te doen. Er is een heel stappenplan online gezet om gemeenten en andere wegbeheerders tot actie te manen. Iedereen wordt opgeroepen sowieso altijd overal melding te maken van onnodige of niet volgens de richtlijnen geplaatste afsluitpaaltjes. Veel gemeenten hebben een eigen app of website waarop losse stoeptegels, kapotte straatlantaarns of gaten in de weg kunnen worden gemeld. Dat is bij uitstek ook de plek voor een melding over paaltjes zonder duidelijke noodzaak, of met foutieve of ontbrekende belijning, vormgeving of verlichting. Doe er meteen een foto bij. Dat kan ook in de speciale BuitenBeter-app, die veel gemeenten ook gebruiken.
Heel concrete hands-on actie is het op zo’n vermaledijd paaltje plakken van een speciaal ontworpen sticker van de Fietsersbond: Deze paal (staat in de) weg! De milieuvriendelijke en afbreekbare stickers zijn gratis aan te vragen bij de Fietsersbond: “Zo maken we samen door heel Nederland zoveel mogelijk paaltjes zichtbaar en roepen we de wegbeheerders op om paaltjes te verwijderen of beter in te richten.”
Gewond geraakt door een gevaarlijk afsluitpaaltje
Bent u van uw fiets geschept door een gevaarlijk geplaatst fietspaaltje? Dan heeft u in de meeste gevallen recht op schadevergoeding. Maak altijd een foto van het paaltje en de verkeerssituatie, bijvoorbeeld van de ontbrekende inleidende ribbelmarkering. Schakel daarna de hulp in van een ervaren jurist. Een zaak tegen de gemeente is altijd lastig als slachtoffer. Een jurist weet echter precies op welke juridische gronden u recht heeft op schadevergoeding en kan daardoor de maximale schadevergoeding voor u claimen.
Wilt u meer weten over het claimen van schadevergoeding nadat u het slachtoffer bent geworden van een gevaarlijk afsluitpaaltje? Onze juristen helpen u graag verder.
Wilt u dit artikel delen?
