Wat hebben een panda, een toekan en een zebra met elkaar gemeen? In het Engels zijn het allemaal benamingen voor oversteekplaatsen. De zwart-wit gestreepte zebra kennen we hier ook, de panda en de toekan niet. Bij de inmiddels verdwenen panda-oversteek waren er geen zwart-witte strepen maar driehoeken; de nog wel bestaande toekan wordt in de UK en de VS tegelijkertijd gebruikt door voetgangers en fietsers: toucan = two can cross.
Zebrapad heeft meest visuele impact
Het begon allemaal met de zebra, ook in Engeland, in 1951. Het verkeer was nog maar een fractie van dat van nu, maar het aantal dodelijke ongelukken met voetgangers nam in rap tempo toe. Er waren wel al oversteekplaatsen, die werden gemarkeerd met metalen knopen in het wegdek. Voetgangers konden ze prima zien, maar als een automobilist ze onder de wielen voelde, was het doorgaans al te laat.
Verkeersonderzoekers testten jarenlang op modelweggetjes op schaal en meer dan duizend echte locaties welke oversteek het beste zichtbaar was. De eerste Britse probeersels waren blauw en geel, maar uit de onderzoeken bleek dat brede witte strepen op zwart asfalt de meeste visuele impact hadden, vanaf de grootste afstand zichtbaar waren, terwijl overstekende voetgangers ook nog eens extra afstaken tegen de witte strepen. Vanaf 1951 werd dit de standaard, eerst in Engeland, niet veel later ook in veel andere landen, waaronder Nederland. De naam ‘zebra’ lijkt spontaan ontstaan vanwege de zwart-witte paden, dwars op de weg, niemand claimt het verzinnen ervan. Amsterdam telde overigens ook vóór 1951 al zwart-witte ‘zebrapaden’, alleen liepen de witte strepen toen haaks op de straat, in de breedte.
Misbruik maken van de witte strepen
Over Amsterdam en zebra’s gesproken: een duivelse combinatie, in welke richting van de straat die strepen ook gekalkt staan. Dat begon natuurlijk meteen al in de jaren zestig van de vorige eeuw, toen de zebrapaden massaal in het straatbeeld verschenen. In 1962 werden voetgangers in ons land als heuse verkeersdeelnemers erkend. Voor die tijd bestonden ze wettelijk gezien eigenlijk niet, en kon het automobilisten bijvoorbeeld ook niet verplicht worden ze voor te laten gaan bij zebra’s. Vanaf ‘62 dus wel, en laat het maar aan die geinige Amsterdammers over om daar dan meteen ook liederlijk misbruik van te maken: tergend langzaam of heel plotseling oversteken, halverwege toch maar weer rechtsomkeert maken, en uitdagend staan kussen met je geliefde, midden op die mooie witte strepen, met toeterende auto’s aan weerszijden. Een destijds 17-jarige Willeke Alberti gooide er een stichtelijk liedje tegenaan dat nog een hit werd ook: Hé, niet zoenen op het zebrapad/ Al lijkt het je je dat/ Het kan niet in de stad/ Hé, niet zoenen op het zebrapad/ Het mag beslist niet, schat.
Schijnveiligheid
Tegenwoordig zou je in Amsterdam wel gek zijn langer dan strikt noodzakelijk op een zebra te vertoeven, If at all. Ze stoppen er gewoon niet voor. Wandelende Amsterdammers zonder eigen auto heb ik meermalen tot hun grote verbazing moeten uitleggen dat stoppen voor voetgangers op een zebrapad gewoon verplicht is. Hadden ze nog nooit bij stilgestaan, want de praktijk wijst immers elke dag weer anders uit. Ze dorsten er gewoon niet aan, gebruik te maken van hun recht te mogen oversteken. Hierbij ook nog maar even handzaam de boetes* die er staan op het geen voorrang verlenen aan een voetganger op of bij het zebrapad. Inhalen vlak voor of op een zebra levert dezelfde boetes op, overigens.
Desondanks stopt in onze nationale fietshoofdstad slechts 12 procent van de fietsers wanneer iemand bij een zebrapad wil oversteken, zo is onlangs onderzocht. Toegegeven: het is een heikel punt, want iederéén rijdt op de fiets wel eens door bij een zebra. Je móét gewoon soms wel, want ook als je zelf wél braaf stopt, krijg je driehonderd haastige Harries vanachter je die dan en masse over jóú heen buitelen.
Mede hierdoor is Amsterdam ook her en der al begonnen met het weer wéghalen van zebra’s, omdat die slechts schijnveiligheid zouden bieden. Bovendien zijn er zulke drukke punten in de stad dat je er niet aan moet denken dat daar ook nog eens drommen voor een zebra wachtende fietsers bij komen. Oversteekplaatsen gereguleerd met verkeerslichten zijn dan de beste optie.
Pelikaan, papegaaiduiker en Pegasus
Daar kwamen ze in Engeland overigens al vrijwel meteen na de komst van de allereerste zebra’s achter, want op de drukste straten stokte het verkeer te vaak door maar lukraak overstekende voetgangers. Er kwamen behalve zebra’s al snel ook pelikanen bij: zebra’s met lichten, door de voetganger te bedienen. De naam pelican staat dan voor pedestrian light-controlled. Een mooie variant is ook de papegaaiduiker, de puffin, (pedestrian user-friendly intelligent) met slimme sensors. Nog eentje dan: de Pegasus. Een pelikaan, dus een zebra met lichten, maar dan met een knopje dat ook hoog genoeg zit voor een ruiter te paard. Díé zien we in Amsterdam nog niet zo gauw verschijnen …
*Boetes bij niet stoppen voor een zebrapad wanneer daar iemand oversteekt:
- Auto: 370 euro
- Brommer: 250 euro
- Fiets: 140 euro
Wilt u dit artikel delen?
