Winnaar JBL&G Scriptieprijs 2017

Aansprakelijkheid voor het verlies van een kans in medische zaken (Samenvatting*)

Wanneer er bij een medische ingreep een fout wordt gemaakt, is achteraf soms lastig te bepalen of het letsel ook zonder deze fout zou zijn ingetreden. Dit is problematisch, omdat de rechter ter vestiging van de aansprakelijkheid in beginsel dient te toetsen of er sprake is van een causaal verband tussen de fout en de geleden schade (de condicio sine qua non). Het zogenaamde ‘leerstuk van het verlies van een kans’ biedt de patiënt een houvast om zijn problematische bewijspositie in zo’n geval enigszins te verlichten: in plaats van te bewijzen dat de schade een direct gevolg is van de fout van de arts, wordt het ‘verlies van een kans op een beter resultaat’ aangevoerd als een zelfstandige vorm van schade. Een causaal verband is dan eerder aanwezig. Op deze wijze hoeft de patiënt niet langer genoegen te nemen met een grote kans op ‘niets’. In plaats daarvan heeft hij een veel grotere kans op vergoeding van een deel van het oorspronkelijke nadeel. Anders gezegd: de schadelast uit de onzekere bewijssituatie wordt meer proportioneel over partijen verdeeld.

Hoewel de lagere rechtspraak het leerstuk al langer gebruikte, bevestigde de Hoge Raad eind december 2016 dat kansschade inderdaad kan worden toegepast op zaken van medische aansprakelijkheid. Toch bestaat er in de literatuur nog altijd veel discussie over de rechtmatigheid en rechtvaardigheid van verlies van een kans als proportionele benadering. Aan de hand van ons eigen kansschadeleerstuk en het Engelse leerstuk van loss of a chance, wordt in deze scriptie daarom bestudeerd in hoeverre het gebruik van het verlies van een kans nu daadwerkelijk een rechtmatiger en rechtvaardiger oplossing biedt voor het probleem van causaliteitsonzekerheid in medische zaken.

Diverse vooraanstaande Nederlandse auteurs hebben zich in de afgelopen jaren negatief uitgelaten over proportionele benaderingen, zoals kansschade, als oplossing voor een onzeker oorzakelijk verband. Zo zouden zij in strijd zijn met het systeem van het aansprakelijkheidsrecht, en zou het ‘omzeilen’ van de condicio sine qua non afbreuk doen aan de waarborgen die het systeem biedt. Bovendien zouden zij leiden tot een stroom aan procedures, en verkrijgen gedupeerden niet meer het schadebedrag waarop zij in feite recht zouden hebben. Nog nadrukkelijker bestaat dit tegengeluid in het kader van het Engelse leerstuk van loss of a chance. De Engelse rechtspraak bepaalt, specifiek voor gevallen van medische aansprakelijkheid, dat het verlies van een kans niet kan worden toegepast. Dit in tegenstelling tot zaken in een economische context, waar loss of a chance een zeer geaccepteerd leerstuk vormt.

Desalniettemin zijn er in beide jurisdicties ook veel argumenten vóór het gebruik van het verlies van een kans te vinden. Sterker nog; veel van de tegenargumenten blijken te kort door de bocht, en bovendien wegen zij niet op tegen de voordelen die het leerstuk van het verlies van een kans met zich meebrengt. Zo worden zowel het leerstuk van kansschade, als dat van loss of a chance, in de rechtspraak en literatuur veelvuldig 2 verkeerd begrepen en toegepast. Te vaak worden zij nog gezien als een vervanging voor de oude causaliteitsleren van condicio sine qua non en but for. Verlies van een kans is echter niet meer dan een alternatieve schadevorm in de vestigingsfase van aansprakelijkheid. Met het toepassen van die zienswijze, blijft weinig over van de – voornamelijk systematische – bezwaren die tegen de toepassing van het verlies van een kans valt in te brengen.

Als ten slotte wordt ingegaan op de materiële argumenten vóór het gebruik van het verlies van een kans, is de conclusie helder: in medische aansprakelijkheidszaken, waarin door de arts een aanmerkelijke fout is gemaakt maar een oorzakelijk verband niet direct valt aan te tonen, biedt het leerstuk van het verlies van een kans bij uitstek een oplossing om tot een gevoelsmatig rechtvaardiger uitkomst te geraken. De juridisch en feitelijke zwakkere positie van de patiënt maakt dat het veelal onredelijk wordt gevonden als deze bij een fout volledig met lege handen komt te staan. Ook blijkt dat het leerstuk voor een betere invulling zorgt van de juridisch materiële norm van de zorgplicht van de arts. Al met al levert de toepassing van het leerstuk van het verlies van een kans een gevoelsmatig rechtvaardigere rechtsbedeling op, zonder veel aantoonbaar nadelige gevolgen.

Veel leesplezier!

N.G. (Niels) Blokland

*De volledige versie van de scriptie kunt u hier lezen.

Gratis

Gratis

De juristen van JBL&G werken altijd gratis voor slachtoffers met letsel. Hiervan ontvangt u vooraf een schriftelijke verklaring.

Bij u in de buurt

Bij u in de buurt

Het hoofdkantoor van JBL&G zit in Amsterdam, maar onze juristen werken door heel Nederland. Zij komen graag bij u langs.

Keurmerk

Keurmerk

JBL&G staat ingeschreven in het Register Letselschade. Dit keurmerk staat garant voor onafhankelijkheid en kwaliteit.

Ervaring

Ervaring

Door 15 jaar ervaring bent u met de hulp van JBL&G verzekerd van de maximale schadevergoeding en krijgt u snel een uitbetaling.